BLOG | Listeria was de laatste tijd regelmatig in het nieuws. De berichtgeving laat zien hoe groot de gevolgen kunnen zijn voor de volksgezondheid, hoe belangrijk het is om de beheersing van Listeria monocytogenes goed op orde te hebben en de essentiële rol die challengetesten hierbij spelen.
Listeria monocytogenes is een beruchte bacterie omdat ze zelfs bij koelkasttemperaturen kan doorgroeien en ernstige infecties kan veroorzaken bij kwetsbare groepen zoals zwangere vrouwen, ouderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem. Voor producenten van bijvoorbeeld vleeswaren, visproducten en zuivel is het daarom cruciaal om aan te tonen dat hun product die groei niet toelaat, of dat de bacterie tot het einde van de houdbaarheid onder de grens van 100 cfu/g blijft. Dit is niet alleen een wettelijke verplichting volgens EU-verordening 2073/2005, maar ook essentieel voor de voedselveiligheid en het vertrouwen van de consument. Zonder deze onderbouwing kan een product onveilig worden geacht of mogen bepaalde claims niet gemaakt worden.
Bedrijven worstelen vaak met meerdere aspecten. Ten eerste is de opzet van een correcte test niet eenvoudig: je moet de juiste stammen selecteren, een realistische besmettingsgraad bepalen en passende bewaarcondities kiezen. Al die keuzes hebben directe invloed op de waarde van de resultaten. Daarnaast is het vinden van een goed evenwicht tussen een realistisch maar ook streng genoeg ‘worst-case scenario’ een uitdaging.
Verder spelen praktische factoren een rol. Een challengetest is intensief: ze duren vaak weken, zijn kostbaar en mogen alleen worden uitgevoerd in gespecialiseerde laboratoria. Voor kleinere bedrijven kan dit een flinke drempel zijn. Ook de interpretatie van de resultaten geeft vaak vragen: wat betekent een kleine toename van Listeria precies voor mijn houdbaarheid en etikettering?
Daar komt bij dat productvariatie meespeelt. Kleine verschillen in pH, wateractiviteit of verpakking kunnen de groei beïnvloeden, waardoor één test niet altijd representatief is voor de volledige productie. En tot slot legt de Europese regelgeving extra druk op de juiste uitvoering, omdat je verplicht bent aan te tonen dat het product tot het einde van de houdbaarheid onder de grens blijft.
Onze ervaring leert dat een goede voorbereiding het verschil maakt. Werk samen met gespecialiseerde laboratoria die ervaring hebben met Listeria-challengetesten en de internationale richtlijnen (zoals ISO 20976-1). Gebruik voorspellende modellen vooraf om risico’s in kaart te brengen en de testopzet te verfijnen – dat bespaart tijd en kosten. Soms is een combinatie van modellen met beperkte, gerichte challengetesten de meest efficiënte aanpak.
Daarnaast raden we bedrijven aan intern voldoende kennis op te bouwen, zodat resultaten niet alleen juist geïnterpreteerd worden, maar ook effectief geïntegreerd kunnen worden in het voedselveiligheidsplan (HACCP of FSSC 22000). Een laboratorium dat hierin samenwerkt met QA-experts biedt enorme voordelen. Door slim samen te werken en de juiste expertise in te schakelen, kan het proces niet alleen sneller en kostenefficiënter verlopen, maar ook betrouwbaarder en beter afgestemd op de wetgeving én de bedrijfsspecifieke situatie.