Na de cacaocrisis investeren fabrikanten miljoenen in technologische alternatieven, zoals kweekcacao en zonnebloempitten. Volgens de Volkskrant ontstaan er producten die precies smaken en smelten als chocolade, maar het niet zijn. Verandert de traditionele chocoladereep hierdoor definitief in een hightech, cacaovrije ervaring?
Het ruikt, smaakt en smelt als chocolade, maar bevat geen gram cacao. De Volkskrant ziet dat de sector een opvallende evolutie ondergaat. Miljoenen worden geïnvesteerd in 'chocolade' van zonnebloempitten en cacao uit bioreactoren. Verschillende start-ups experimenteren met bijvoorbeeld rijst, gerst, tuinbonen of carobepoeder om een product te creëren dat chocolade evenaart zonder het te zijn. Zo haalde het Duitse Planet A Foods eind 2024 30 miljoen dollar op voor Choviva, een 'chocolade-ervaring' gemaakt van zonnebloempitten. Dit bedrijf uit München behoort tot de grotere spelers in cacao-vrije alternatieven en richt zich specifiek op producten zoals ijs of snacks waarbij chocolade een bijrol speelt.
Van dunne repen naar kweekcacao
Wanneer de cacaoprijs stijgt, proberen snoepfabrikanten de kosten te drukken met dunnere repen of recepten met minder cacao. Inmiddels komt ook ‘nepchocolade’ in beeld als oplossing voor de instabiele cacaomarkt. Een voorbeeld is de samenwerking tussen het Duitse Planet A Foods met het Zwitserse Barry Callebaut, de grootste chocoladeproducent ter wereld. De multinational wil de ‘chocolade’ op basis van zonnebloempitten wereldwijd op de markt brengen en zo ‘de leiding nemen in de snelgroeiende markt van chocolade-alternatieven’, zegt een woordvoerder tegen de Volkskrant. Barry Callebaut werkt sinds de zomer van 2025 ook samen met de Zürcher Hochschule für Angewandte Wissenschaften, die onderzoek doet naar nog een ander opkomend alternatief: cacaocelcultuurtechnologie oftewel kweekcacao.
Cacao in een bioreactor
Het Amerikaanse Mondelēz, de multinational achter merken als Milka, Oreo en Toblerone, investeerde vorig jaar in de Israëlische start-up Celleste Bio. Dit bedrijf kweekt cacao in een bioreactor door ideale omstandigheden voor de plant te creëren. In deze reactor vermeerderen cellen zich tot oogstbare cacao. Celleste Bio haalde tot dusver 5,6 miljoen dollar op; het exacte investeringsbedrag van Mondelēz is onbekend.
Celgekweekte cacao
Mathilde Dupin, financieel directeur van de Zwitserse start-up Food Brewer, legt aan de Volkskrant uit dat zij celgekweekte cacao produceren in een gecontroleerde omgeving. Hierdoor kunnen zij zonder hinder van temperatuurverschillen of ziektegevoelige gewassen verschillende soorten cacao kweken voor diverse aroma’s en smaken. Over dit proces zegt Dupin tegen de Volkskrant: "Je kunt het vergelijken met zuurdesem. Om alle mogelijke smaken en aroma’s te verkrijgen, kunnen we eenvoudig verschillende soorten cacao kweken. Omdat we in een gecontroleerde omgeving werken, vormen ook cacaosoorten die gevoeliger zijn voor ziekten of temperatuurverschillen geen probleem."
Food Brewer, met een team van ongeveer twintig medewerkers, haalde tot nu toe 11 miljoen euro op voor hun kweekcacao. Een van de voornaamste investeerders is de Zwitserse chocolatier Lindt & Sprüngli. Volgens Dupin heeft de start-up momenteel een productiecapaciteit van 6.000 liter, wat in theorie jaarlijks goed is voor een ton celgekweekte cacao.
Wie zijn de echte cacao-experts?
"Cacao zal altijd blijven bestaan", zegt oprichter Marquart van Planet A Foods tegen de Volkskrant. Hij verwacht een diversere markt met meer keuze, waarbij fabrikanten per product de afweging maken tussen cacao of een alternatief.
Volgens Dupin van Food Brewer zal het klimaat niet verbeteren en de cacaoteelt alleen maar uitdagender worden. Zij willen cacao niet vervangen, maar de aanvoerketen betrouwbaarder maken; er is volgens haar voldoende ruimte voor alternatieven.
Harvard-hoogleraar Martin steunt de innovatie in de cacao-industrie en het verkennen van alternatieven. Zij vindt dat cacaoboeren niet hoeven te vrezen voor snelle vervanging. Volgens haar is de cacaoteelt zelf het probleem, niet de alternatieven, en is experimenteren juist positief.
De Amerikaanse onderzoeker plaatst wel een kanttekening bij de miljoenen die start-ups ophalen. Ze wijst in het artikel van de Volkskrant erop dat deze bedrijven gevestigd zijn in Tel Aviv, Zürich of het Verenigd Koninkrijk, en nooit in cacaoproducerende landen. Zij vraagt zich af of dat geld niet beter geïnvesteerd kan worden in die landen, bij de echte cacao-experts.
Cacao-crisis in het kort
West-Afrika, goed voor 60 procent van de wereldwijde cacao, kampt door klimaatverandering met extreem weer en ziektes, zoals het CSSV-virus. Hierdoor stortte het aanbod in en verviervoudigde de prijs in 2024 naar 12.000 dollar per ton. Hoewel de koers inmiddels daalde, blijft het risico op mislukte oogsten groot.
De crisis treft vooral de vijf tot zes miljoen kleinschalige boeren, van wie 60 procent in Ivoorkust en Ghana in extreme armoede leeft. Volgens hoogleraar Carla Martin bemoeilijkt de macht van grote bedrijven de nodige investeringen in hittebestendige plantages.
Fabrikanten kunnen de kosten nauwelijks doorberekenen aan consumenten. Zo zag marktleider Callebaut de verkoop met 6,8 procent dalen en verloor het aandeel bijna 45 procent aan waarde. Onder leiding van de nieuwe topman Hein Schumacher moet het bedrijf navigeren door deze onzekere markt, waar innovatie en alternatieven steeds belangrijker worden om de aanvoerketen veilig te stellen.
Bron: De Volkskrant