NIEUWS | Vis- en zeevruchtensoorten kunnen kwik bevatten en daarom heeft de EU wettelijke limieten vastgesteld. De EFSA heeft onderzocht in hoeverre volwassenen, adolescenten en zwangeren uit 29 landen zich bewust zijn van de risico’s op chemische verontreinigingen.
In hoeverre zijn EU-consumenten zich er bewust van dat vis en andere zeevruchten waarschijnlijk kwik bevatten? En wat het nationale advies luidt over de toegestane hoeveelheid die zij in hun wekelijkse voeding mogen opnemen? Dit heeft de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) op verzoek van de Europese Commissie onderzocht via enquêtes. Het rapport werd vorige maand gepubliceerd.
Aanleiding onderzoek
Het verzoek van de Commissie dateert uit 2022 en houdt verband met besprekingen met de EU-lidstaten over de wettelijke limieten (de zogenaamde maximumgehalten) voor kwik in verschillende soorten vis en zeevruchten.
Het wetenschappelijk advies van de EFSA in het verleden heeft geleid tot nationale voedingsrichtlijnen. Deze moeten ervoor zorgen dat consumenten, met name zwangere vrouwen (en hun ongeboren kind), kunnen profiteren van de voedingsstoffen uit vis en zeevruchten wanneer de blootstelling aan kwik zo laag mogelijk wordt gehouden.
De meeste nationale autoriteiten in de EU raden 1-2 porties per week aan van vis- en zeevruchtensoorten met hogere kwiklimieten (1,0 mg/kg natgewicht van de vis), of 3-4 porties van soorten met lagere kwiklimieten (0,5 mg/kg of 0,3 mg/kg vis). Zwangere vrouwen wordt vaak aangeraden om hun inname van grote vis te vervangen door kleinere vis die minder kwik bevat.
Hoe komt kwik in vis?
Vooral in grote roofvissen zoals haaien, zwaardvissen en tonijnen (grootoogtonijn en blauwvintonijn), kan het aandeel van kwik hoog zijn. De dieren voeden zich namelijk met kleinere vissen, waardoor het kwik zich gedurende hun levensduur in hen ophoopt. De gevaarlijkste vorm van kwik, methylkwik, wordt in verband gebracht met een verminderde ontwikkeling van de hersenen en zenuwen bij de foetus en bij jonge kinderen.
EU-breed onderzoek
De twee enquêtes werden gehouden voor en nadat verschillende landen hun nationale advies hadden bijgewerkt en gecommuniceerd. Adolescenten, volwassenen en (voor het grootste deel zwangere vrouwen) werden telefonisch geïnterviewd. De eerste enquête stamt uit 2023, gehouden in alle 27 EU-lidstaten, IJsland en Noorwegen. Uit Nederland waren er 504 respondenten.
De tweede enquête werd in 2024 (november tot december) gehouden in 13 EU-lidstaten, IJsland en Noorwegen. Nederland zat hier niet bij. Een vervolgonderzoek vond plaats in tien landen die hun advies hadden bijgewerkt, zoals België en Oostenrijk, plus vijf andere landen die dat niet hadden gedaan, om een vergelijking mogelijk te maken.
Laag bewustzijn verontreiniging
60 procent van de ondervraagden uit de 29 landen gaf aan vis en zeevruchten te eten. Over het algemeen was ongeveer 5 op de 10 op de hoogte van de gezondheidsvoordelen en maar ongeveer 1 op 10 van de gezondheidsrisico's. De bevindingen komen overeen met eerdere studies over dit onderwerp in Europese landen. Het bewustzijn over chemische verontreinigingen was over het algemeen laag. De meeste respondenten konden slechts enkele kennisvragen correct beantwoorden. Kwik was wel de bekendste verontreiniging. De bevindingen komen overeen met eerdere studies over dit onderwerp in Europese landen.
Kanttekeningen
Voor het eerst maakte de EFSA gebruik van sociale wetenschappelijke methoden. Angela Bearth, de wetenschapper verantwoordelijk voor het onderzoek, ziet aan het gedrag van de respondenten dat er andere factoren zijn waar consumenten rekening mee willen en moeten houden. Zo zijn smaak, kosten en de wens om gezond te eten meer bepalend voor veranderingen in voedingsgewoonten.
Sofia Ioannidou, voedingsdeskundige bij de EFSA en coördinator van het onderzoek plaatst nog een kanttekening bij de bevindingen. “Hoewel deze bevindingen belangrijk zijn, leggen we in het rapport uit dat ze met de nodige voorzichtigheid moeten worden geïnterpreteerd vanwege onzekerheden over de representativiteit van de enquêtes."
Bron: EFSA